ในค่ำคืนที่หนาวเย็นของเดือนพฤศจิกายนปี 2020 ที่เซี่ยงไฮ้ การเสนอขายหุ้น IPO ครั้งใหญ่ที่สุดในโลกถูกยกเลิกอย่างกะทันหันโดยหน่วยงานกำกับดูแลของจีน

      บริษัทดังกล่าวคือ Ant Groupซึ่งเป็นบริษัทในเครือด้านเทคโนโลยีทางการเงินของAlibaba ยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยี

      แจ็ค หม่า ผู้ก่อตั้งบริษัท ซึ่งเป็นหนึ่งในมหาเศรษฐีที่มีชื่อเสียงที่สุดของจีน กำลังถูกตรวจสอบอย่างเข้มงวดจากความคิดเห็นที่ดูเหมือนจะวิพากษ์วิจารณ์หน่วยงานกำกับดูแลทางการเงินของประเทศ  

สิ่งที่ตามมาคือ แรงกดดัน อย่างหนักต่ออาณาจักรของหม่าเป็นเวลาสี่ปี

        นับตั้งแต่การยกเลิกการเสนอขายหุ้น IPO มูลค่าของ Alibaba หายไปมากกว่า 400 พันล้านดอลลาร์ แม้ว่าจะมีการฟื้นตัวขึ้นมาบ้างในช่วงหลังก็ตาม ในช่วงหลายเดือนหลังจากการเสนอขายหุ้น IPO ล้มเหลว หม่าได้ถอยห่างจากสายตาของสาธารณชนและ Alibaba ผู้เล่นอีคอมเมิร์ซรายใหญ่ที่สุดของจีน ก็ดูเหมือนจะตกต่ำและหมดหวัง โดยการเปลี่ยนแปลงด้านการบริหารและโครงสร้างนั้นแทบไม่มีผลอะไรเลยการกระทำเหล่านี้ไม่ได้แสดงถึงความแข็งแกร่งที่บริษัทเคยแสดงให้เห็นในอดีต และแตกต่างอย่างสิ้นเชิงจากสถานะที่แข็งแกร่งในปัจจุบัน

แต่คนที่รู้จักแม่ย่อมรู้ว่าอย่าประมาทเขาเด็ดขาด

       ไบรอัน หว่อง อดีตผู้บริหารของอาลีบาบาและผู้เขียนหนังสือ'The Tao of Alibaba' กล่าวกับซีเอ็นบีซีว่า 'เอกลักษณ์ของแจ็คและบุคลิกของเขาคือการที่เขาไม่เคยยอมแพ้'

      หว่องเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญในรายการใหม่ของผม'Built for Billions'ซึ่งผมจะสำรวจช่วงเวลาที่ยากลำบากที่สุดของอาลีบาบา และเจาะลึกถึงวิธีการที่บริษัทเติบโตขึ้นจนกลายเป็นหนึ่งในบริษัทเทคโนโลยีที่ใหญ่ที่สุดในโลก และเป็นหนึ่งในผู้เล่นด้านปัญญาประดิษฐ์ที่ล้ำหน้าที่สุด

        ฉันทำงานด้านเทคโนโลยีมากว่าสิบปี โดยส่วนใหญ่เน้นไปที่ประเทศจีน ฉันอาศัยอยู่ในประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับสองของโลกเป็นเวลาสามปี ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2018 ถึงธันวาคม 2021 ซึ่งเป็นช่วงที่ Alibaba กำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ อิทธิพลของบริษัทนี้ไม่อาจประเมินค่าได้ นับตั้งแต่เริ่มต้นอย่างถ่อมตัวในปี 1999 ในฐานะตลาดออนไลน์แบบธุรกิจต่อธุรกิจในยุคแรกเริ่มของอินเทอร์เน็ต

       ปัจจุบันธุรกิจของอาลีบาบาครอบคลุมทุกอย่าง ตั้งแต่บริการส่งอาหารไปจนถึงอีคอมเมิร์ซระดับโลก การประมวลผลบนคลาวด์ และปัญญาประดิษฐ์ ไม่มีช่วงเวลาใดที่แสดงให้เห็นถึงแบรนด์และขนาดของบริษัทได้ชัดเจนเท่ากับช่วงวันคนโสด ซึ่งเป็นเทศกาลช้อปปิ้งประจำปีที่อาลีบาบาเป็นผู้ริเริ่ม โดยมีการลดราคาและข้อเสนอสุดพิเศษมากมายบนแพลตฟอร์มต่างๆ ของบริษัท จากเดิมที่เป็นเพียงวันเดียวของการลดราคา ปัจจุบันได้กลายเป็นเทศกาลที่ยาวนานหลายสัปดาห์

       ฉันเคยเข้าร่วมงานวันคนโสดของอาลีบาบา ทั้งที่เซี่ยงไฮ้ ซึ่งมีการจัดงานใหญ่โตอลังการพร้อมเหล่าคนดังและการแสดงดนตรี และที่สำนักงานใหญ่ในหางโจวบริษัททั้งระบบถูกระดมกำลังอย่างเต็มที่ เนื่องจากมีการทำธุรกรรมมูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์ผ่านแพลตฟอร์มต่างๆ ในช่วงเวลาสั้นๆ ประสบการณ์เหล่านั้นทำให้ฉันได้เห็นภาพรวมที่แท้จริงเกี่ยวกับขนาดของบริษัท

       บางครั้ง Alibaba ก็ถูกนำไปเปรียบเทียบกับAmazon บริษัทยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยีของสหรัฐฯ

      แต่มันไม่ใช่การเปรียบเทียบแบบตรงไปตรงมา

       “ปัจจุบัน อาลีบาบาถูกมองว่าเป็นผู้เล่นสำคัญในด้านเทคโนโลยี ไม่ใช่แค่บริษัทอีคอมเมิร์ซเท่านั้น” ดันแคน คลาร์ก ที่ปรึกษาคนแรกๆ ของอาลีบาบาและประธานบริษัทที่ปรึกษา BDA China กล่าวกับรายการ “Built for Billions” ของ CNBC

       หลังจากการยกเลิกการเสนอขายหุ้น IPO ของ Ant Group บริษัท Alibaba และภาคเทคโนโลยีทั้งหมดของจีนต้องเผชิญกับบทลงโทษ รัฐบาลปักกิ่งเริ่มปราบปรามบริษัทเทคโนโลยีในประเทศด้วยการเข้มงวดกฎระเบียบ

      มุมมองที่เป็นที่นิยมอย่างหนึ่งคือ ปักกิ่งกังวลเกี่ยวกับอำนาจที่ผู้ประกอบการในประเทศกำลังมีอยู่

      อาณาจักรของหม่าต้องเผชิญกับกฎระเบียบที่เข้มงวดขึ้น และแม้กระทั่งค่าปรับต่อต้านการผูกขาดเกือบ 3 พันล้านดอลลาร์ในปี 2021

      บริษัทกำลังอยู่ในช่วงทบทวนตัวเองอย่างหนัก เนื่องจากต้องเผชิญกับตลาดภายในประเทศที่ยากลำบากมากขึ้น ผู้บริโภคอ่อนแอ และการแข่งขันที่เพิ่มขึ้นจากผู้เล่นรายอื่นๆ เช่น PDD และ JD.com อาลีบาบาจะฟื้นฟูการเติบโตได้อย่างไร? และแจ็ค หม่าจะหมดอนาคตแล้วหรือ?

      ตอนที่ผมออกจากจีนในปี 2021 ผมรู้สึกประหลาดใจที่ตลาดต่างประเทศจับจ้องไปที่หม่าอย่างมาก ราวกับว่าการปรากฏตัวอีกครั้งของเขาเป็นสัญญาณบ่งบอกถึงสถานะของอาลีบาบาในสายตาของรัฐบาลจีน ตัวอย่างเช่นราคาหุ้นของอาลีบาบาจะพุ่งขึ้นทันทีหากมีใครเห็นหม่าปรากฏตัวที่ไหนสักแห่ง

       เหตุการณ์นี้บดบังสิ่งที่เกิดขึ้นเบื้องหลัง อาลีบาบาได้ผ่านการปรับโครงสร้างครั้งใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์ แต่ก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลงโชคชะตาของยักษ์ใหญ่แห่งนี้ แดเนียล จาง ผู้ซึ่งสืบทอดตำแหน่งซีอีโอและประธานบริษัทต่อจากหม่าเมื่อหลายปีก่อน ประกาศแผนการที่จะก้าวลงจากตำแหน่งในปี 2023 อย่างไม่คาดคิด ผู้สืบทอดตำแหน่งของเขาคือผู้บริหารมากประสบการณ์สองท่าน ได้แก่เอ็ดดี้ อู๋ ซีอีโอคนปัจจุบัน และโจ ไช่ ประธานบริษัท

      พวกเขาทำให้สถานการณ์ของบริษัทกลับมามั่นคง ปรับทิศทางธุรกิจหลักของบริษัทไปที่ธุรกิจอีคอมเมิร์ซ พร้อมกับลงทุนในปัญญาประดิษฐ์ไปพร้อมกัน ผลลัพธ์ที่ได้คือธุรกิจที่ดีขึ้นอย่างมากโดยเฉพาะในไตรมาสล่าสุด

      หม่าจากไปแล้วจริงหรือ? ดูเหมือนจะไม่ใช่ ในเดือนกุมภาพันธ์ หม่าเป็นหนึ่งในกลุ่มผู้ประกอบการเพียงไม่กี่คนที่ได้เข้าพบประธานาธิบดีสี จิ้นผิงของจีน ในการพบปะที่ไม่ค่อยเกิดขึ้นบ่อยนัก

      “ตอนนี้เขาอายุ 60 ต้นๆ แล้ว แต่เขายังกระฉับกระเฉงมาก เขามีบ้าน มีเรือยอชต์ และอะไรต่อมิอะไรมากมาย แต่เรารู้สึกได้ว่าเขายังไม่หมดไฟ” คลาร์กกล่าว

       ท่ามกลางความวุ่นวายและการฟื้นตัว อาลีบาบาได้ลงทุนในปัญญาประดิษฐ์อย่างเงียบๆ อยู่เบื้องหลัง ที่จริงแล้ว ตั้งแต่ปี 2016 เป็นต้นมา ปัญญาประดิษฐ์ได้กลายเป็นสิ่งสำคัญอันดับต้นๆ ของบริษัท

       มาร์ค กรีเวน ศาสตราจารย์ด้านนวัตกรรมการจัดการจากสถาบันพัฒนาการจัดการระหว่างประเทศ กล่าวในรายการ 'Built for Billions' ว่า 'การเร่งตัวเกิดขึ้นอย่างแท้จริงในช่วงปี 2019 และ 2021 ซึ่งเป็นช่วงที่พวกเขาเริ่มสร้างแบบจำลองพื้นฐานและชิปของตนเองอย่างจริงจัง'

       เมื่อ ChatGPT ของ OpenAI เปิดตัวสู่สายตาชาวโลกในช่วงปลายปี 2022 อาลีบาบาก็พร้อมรับมือกับ สถานการณ์ด้วยการนำเสนอโซลูชัน AI ของตนเองภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือน

        แนวทางของอาลีบาบาแตกต่างจากคู่แข่งในสหรัฐฯ บางราย โดยเน้นไปที่โมเดล AI แบบโอเพนซอร์สหรือโอเพนเวท ซึ่งนักพัฒนาสามารถดาวน์โหลดและใช้งานได้ฟรี ปัจจุบันโมเดลของบริษัทเป็นหนึ่งในโมเดลที่ได้รับความนิยมมากที่สุดทั่วโลกในหมู่นักพัฒนา

      ซีอีโออู๋ ได้ตอกย้ำความมุ่งมั่นของอาลีบาบาในการปรับเปลี่ยนตัวเองให้เป็นบริษัทที่ขับเคลื่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์ (AI) ในจดหมายฉบับแรกถึงพนักงานหลังจากเข้ารับตำแหน่ง อู๋เรียกร้องให้อาลีบาบากลับไปสู่แนวคิดแบบสตาร์ทอัพ และกำหนดลำดับความสำคัญเชิงกลยุทธ์สองประการ ได้แก่ 'ผู้ใช้มาก่อน' และ 'ขับเคลื่อนด้วย AI'

        การมุ่งเน้นไปที่ AI ส่งผลดีต่อธุรกิจคลาวด์ของบริษัท นอกจากนี้ยังเกิดขึ้นในช่วงเวลาที่การพัฒนา AI ถูกมองว่าเป็นการแข่งขันระหว่างบริษัทจากสหรัฐฯ และจีน และอาลีบาบากำลังก้าวขึ้นมาเป็นหนึ่งในผู้เล่นสำคัญของจีน

       'ไม่ว่า คุณจะมองไปทางไหน หรือสัมผัสอะไร จีนกำลังก้าวเข้าใกล้เป้าหมายการเป็นผู้นำด้าน AI ภายในปี 2030 มากขึ้นเรื่อยๆ และ Alibaba ก็มีส่วนร่วมและเป็นผู้เล่นสำคัญ'แอชลีย์ ดูดาเรน็อก ผู้เชี่ยวชาญและนักลงทุนด้านดิจิทัลของจีน กล่าวกับ 'Built for Billions'